Mediteren tegen pijn

Als je pijn hebt, verzet je je daartegen. Je wil niet dat het er is. Dat is logisch. Maar juist door dat verzet verkramp je. Met als gevolg: nog meer pijn. Als je dit rustig observeert zonder direct in verzet te komen, gun je jezelf de kans te onderzoeken wat er echt aan de hand is. Zo kan je voorkomen dat de pijn verergert. 

‘Ik heb pijn.’ Dat is wat het is. Dat klinkt logisch, maar het kan moeilijk zijn om dat te accepteren. Die acceptatie is evengoed belangrijk, want pas na de acceptatie kan je onderzoeken wat je aan de pijn kan doen. Misschien is dat veel, misschien niet. Maar een verkrampt lichaam en een gestreste geest maken het in ieder geval niet beter. 

Vaak realiseren we ons niet eens dat veel van onze pijn veroorzaakt wordt door gespannenheid. En dat deze gespannenheid veroorzaakt wordt door de werkelijkheid zoals hij is, niet te accepteren. Maar het speelt vaak wel een grote rol bij pijnklachten, of je nou pijn hebt door een verkeerde levensstijl, een nare aandoening of een ongeluk. 

Het goede nieuws is dat je aan die gespannenheid wel iets kan doen. Het ene na het andere onderzoek laat dan zien dat pijnklachten een stuk draaglijker worden of zelfs helemaal verdwijnen als je regelmatig mediteert. Als je veel pijn hebt, doe je jezelf dus een groot plezier door hier regelmatig tijd voor te maken.

Wat is pijn?

Pijn kent vele gedaantes. Er is rugpijn, nekpijn, hoofdpijn, verzin het maar. Naast fysieke pijn is er echter ook emotionele pijn. Die twee staan vaak niet helemaal los van elkaar. Met pijn bedoelen we dus ook emoties als verdriet of boosheid. Of verdriet dat je niet zo goed voelt, maar wel aanwezig is in je lichaam.

Pijn in het lichaam veroorzaakt stress en zorgen. Stress en zorgen veroorzaken ook weer pijn in het lichaam. Pijn kan dan ook veroorzaakt worden door van alles en nog wat: de woorden of handelingen van een ander, stress, cellen in je lijf die niet doen wat ze moeten doen. 

Iedereen kent het fenomeen van de pijn die ontstaat op het moment dat je ontspant. Je gaat op vakantie en stapt uit je eigen omgeving. Je bent even niet alert, geeft toe aan je vermoeidheid en wordt dan ineens ziek. Of je motoriek laat het afweten, waardoor je een been breekt tijdens het snowboarden. Wat is dan de oorzaak van je pijn? Je motoriek, je vermoeidheid, of het feit dat je niet op tijd door had dat je oververmoeid was?

Hoe ontstaat pijn?

Door regelmatig te mediteren, krijg je inzicht in jouw pijn. Er zijn veel verschillende soorten pijn, maar in essentie werkt pijn altijd volgens hetzelfde mechanisme: er gaat iets niet goed, je lichaam en geest willen dat oplossen en geven door dat er iets aan de hand is. Dat is het pijnsignaal. 

Wat voor pijn je ook voelt, één ding is zeker: pijn is lijden. Maar lijden veroorzaakt nog meer lijden, juist omdat niemand het wil. Het is logisch dat je daartegen in verzet komt, maar dat verzet leidt op zichzelf ook weer tot lijden. 

Je manier van eten of bewegen is bijvoorbeeld niet verstandig, dus daar moet je iets mee. Of je staat onder te veel stress omdat je permanent wordt overbelast. Als je gewend te bent te reageren op de automatische piloot, kom je niet toe aan het onderzoeken van oorzaken, laat staan dat je ze weg kan nemen. Je raakt gefrustreerd omdat je al overbelast bent, en nu ook nog eens gefrustreerd over het feit dat je overbelast bent. Je verzet je tegen pijn die niet weggaat, maar de oorzaak van je pijn verdwijnt niet door dat verzet. En zo kom je terecht in een vicieuze cirkel van pijn. 

Pijn tegengaan met meditatie

Maar naast de momenten van spanning, heb je ook ontspanning nodig. Dat bereik je met meditatie. Tijdens momenten van activiteit trekken onze spieren samen. Zo is ons lichaam gemaakt, en dat is ook goed. Die samentrekking hebben we nodig om goed te reageren op het moment dat dit nodig is. Als het alleen op de juiste momenten gebeurt, is er dus niets aan de hand. Dan houdt het ons fit en scherp. 

Hardlopen is erg moeilijk als je lijf half slaapt. Maar als je je verzet, span je je ook in. En dat doen we helaas veel vaker dan hardlopen. Als je niet accepteert dat je pijn hebt, ben je actief aan het vechten. Als de oorzaak van de pijn ondertussen niet wordt opgelost, ben je dat voortdurend aan het doen. Dan ben je vaak gespannen, en raakt de boel uit balans. Vervolgens geeft het lijf daar een signaal over af: pijn. 

Als je last hebt van rugpijn, is het vaak moeilijk de oorzaak te achterhalen. Maar als je de stress van de pijn wegneemt, als je niet meer verkrampt, zal de rugpijn al een stuk draaglijker worden. En misschien zelfs helemaal verdwijnen. Daardoor kan je weer meer bewegen, waardoor je rug minder kwetsbaar wordt. Hoe langer we met een teveel aan spanning rond blijven lopen, hoe vaker we last krijgen van pijnsignalen. Als je daar niets aan doet, loop je daar naarmate je ouder wordt dus ook steeds harder tegenaan.

Soms ontstaat pijn door iets wat buiten je macht ligt. Een aangeboren afwijking bijvoorbeeld, of omgevingsfactoren waar je niets aan kan doen. Maar vaak ontstaat pijn omdat je je niet bewust bent van de gevolgen van je eigen keuzes. In dat geval is pijn een signaal waar je wel iets mee kan. 

Hoe ga je pijn tegen met meditatie?

Maar wat kan je er dan aan doen? Je kan in ieder geval uit die neerwaartse spiraal stappen, en voorkomen dat pijn nog meer pijn veroorzaakt. De enige manier om dat te doen, is door regelmatig even naar binnen te keren. Door je geest zo te trainen dat je makkelijker loslaat, ontspant je lichaam en nemen veel pijnklachten af. Dat doe je tijdens het mediteren.

Gun jezelf daarbij een rustige, doordachte en stabiele opbouw naar een gezond leven. Sportblessures ontstaan vaak doordat we te fanatiek beginnen, terwijl we nog niet op het niveau zijn dat we dat aankunnen. Vervolgens liggen we er weer een hele tijd uit, zonder dat het probleem verholpen is. Dat is niet erg motiverend. Hetzelfde geldt voor mediteren. Geef jezelf de tijd om het echt goed aan te pakken, zodat je naar een langdurige oplossing kan toe bewegen.

Tijdens het mediteren leer je te observeren wat er is, daarbij stil te staan, zonder direct te oordelen. ‘Ja, ik heb pijn. Ja, dat vind ik vervelend.’ Je leert de dingen onder ogen te zien zoals ze zijn. Alles is wat het is, onderdeel van één geheel: de werkelijkheid waarin jij leeft. De pijn hoort daar ook bij. De oorzaken van de pijn ook. Waarschijnlijk weet je dat wel, maar er is een groot verschil tussen iets cognitief ‘weten’ en iets ervaren. Een idee wordt pas een doorleefd inzicht als je het ervaart. Dat ervaren doe je tijdens het mediteren. En die doorleefde inzichten leiden vervolgens weer tot de juiste handelingen. 

Hoe werkt meditatie tegen pijn?

Door te accepteren dat de pijn er is, ontstaat er rust in je hoofd. Vanuit die rust ben je beter in staat de juiste keuzes te maken. Je leert stil te staan bij wat je voelt. Je leert te accepteren dat de dingen zijn zoals ze zijn. Je leert los te laten wat jouw pijn doet. Je leert dat jij niet je gedachten of je pijn bent. Dat je mag kiezen of je handelt naar je emoties, lichamelijke gewaarwordingen of gedachten. Je hoeft niet altijd meer te reageren op wat je voelt. Je hoeft niet te verkrampen. Al die gedachten waaien ook vanzelf weer over. 

Een groot deel van de pijn valt waarschijnlijk al weg als je eenmaal ontspant. Maar dankzij die rustige, bewuste aanwezigheid in het moment ben je ook beter in staat om iets te doen aan pijn die niet veroorzaakt wordt door spanning. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn als je te weinig beweegt. Vanuit de rust, de doorleefde ervaring, kan je de keuzes maken die nodig zijn om ook die pijn te verminderen en er misschien zelfs helemaal vanaf te komen.

Dat meditatie werkt tegen pijn blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van meditatie. Kankerpatiënten kunnen bijvoorbeeld veel baat hebben bij een mindfulnesscursus tijdens hun chemotherapie. Door regelmatig te mediteren, ontspannen ze beter en hebben ze minder last van de nare bijwerkingen van de therapie. Minder bijwerkingen betekent uiteraard een verbeterde weerstand. Want als de bijwerkingen verminderen, komt er meer energie vrij die vervolgens gebruikt kan worden om de gezondheid te verbeteren.

Als je pijn wordt veroorzaakt door iets waar je niets aan kan doen, is het natuurlijk goed om medische expertise in te schakelen. In dat geval is medicatie wellicht niet te voorkomen. Raadpleeg altijd je huisarts in geval van twijfel. Maar vaak kan je zelf ook al veel bereiken door meditatie in te zetten. Het is natuurlijk heel fijn als dat hele zorgtraject niet nodig is. 

Hoe mediteer ik tegen pijn?

Er zijn veel manieren om de geest zo te trainen dat je in alle rust, bewust hier en nu aanwezig bent, bij al dat is. De één mediteert liggend, de ander zittend of lopend. De één gebruikt mantra’s, de ander oefent op compassie. De één is fanatiek en doet dat twee uur per dag. De ander tien minuten. Er is geen goed of fout. 

Het belangrijkste is dat je kiest voor een meditatievorm die past bij jou, op dit moment. Dat kan een vorm van concentratie-meditatie zijn, of contemplatie. Misschien is het Vipassana, misschien kan je meditatie het beste combineren met yoga. Het belangrijkste is dat je kiest voor een methode die jou inspireert om het te blijven doen, zodat je structureel tijd maakt om deze vorm van zelfzorg een deel van jouw leven te maken. 

Niet voor niets toont het ene na het andere wetenschappelijke onderzoek aan dat meditatie je mentale en fysieke gezondheid flink verbetert. Meditatie is belangrijk, net zoals goed eten en slapen dat zijn. En je zal zien: naarmate meditatie meer een onderdeel van jou wordt, gaat het steeds meer vanzelf. Net zoals elke vaardigheid vereist het inzet en discipline om daar te komen. Maar het loont. Met elke minuut die je oefent, ben je een stap een lijf, hart en hoofd waar je graag in wil wonen. 

Wil je graag beginnen aan meditatie, maar weet je nog niet precies hoe je het aan moet pakken? Er is altijd wel iemand te vinden die jou kan begeleiden. Bezoek een meditatiecentrum bij jou in de buurt voor meer informatie.