Mindfulness

In het ‘hier en nu’ leven, het klinkt zo eenvoudig (en zweverig), maar dat is het niet. Onze mind maakt continu uitstapjes naar verleden en toekomst. Het gesprek van gisteren, de afspraak voor volgende week, de boodschappen voor vanavond, die leuke date die voor vrijdag gepland staat of de presentatie of het tentamen van morgen. We zijn in ons hoofd zelden met onze aandacht in het heden, simpelweg met dát wat we aan het doen zijn. Mindfulness wordt ook wel gezien als de ‘korte route’ naar bewustwording en …..naar zijn in dit moment.  

Van de automatische piloot naar mindfulness

Zo min mogelijk bezig zijn met het verleden of toekomst, is dat eigenlijk wel mogelijk? Ja, dat is mogelijk, maar vraagt wel om oefening en geduld. We zijn zo gewend om op de automatische piloot te leven, waarbij we allang niet meer stilstaan bij waarom we iets doen. We snacken zonder na te denken, kijken meteen op onze telefoon als we wakker worden of doen ons werk terwijl we nadenken over wat we in het weekend gaan doen.

Wat is mindfulness?

De wortels van mindfulness liggen in het Boeddhisme en is ontstaan in Amerika uit de essentie van yoga en meditatie. Zoals eerder beschreven wordt het ook wel de ‘korte route’ genoemd naar bewustwording, een route die een prima manier is om kennis te maken met de ‘lange’ levensweg die yoga samen met meditatie is. Mindfulness is het helder gewaarzijn van wat er op ieder moment gebeurt, kortom: in welke mate ben je aandachtig aanwezig bij dat wat je doet? Mindfulness helpt je om meer bewust in het hier en nu aanwezig te zijn.

Het woord mindfulness kan vertaald worden als ‘opmerkzaamheid’ of ‘aandachtigheid’

Mindfulness wordt vaak gedefinieerd als het bewust aandacht geven aan het moment, zonder hierover te oordelen. Vooral dat laatste vraagt om oefening, want regelmatig vinden we iets van dit moment en van wat er bij onszelf en voor onze neus gebeurt. Deze definitie verwijst naar het vermogen om opmerkzaam te zijn van gedachten, gevoelens, lichamelijke sensaties en de fysieke omgeving op een accepterende en observerende manier, zonder te oordelen of iets goed of fout is. Met behulp van mindfulness leer je om gedachten en emoties te observeren, wetende dat jij die gedachtes en emoties niet bent. Je neemt er als het ware afstand van. Verder helpt mindfulness in het (h)erkennen van automatische patronen en reacties die we allemaal hebben. Door je hiervan bewust te worden, kan je andere keuzes maken.

Misverstanden over mindfulness

Nog vaak roepen mensen dat mindfulness zweverig is, omdat het gelinkt wordt met spiritualiteit en wellicht met een berg in India, waar je ver weg van alles en iedereen op zoek bent naar jezelf. Ook denken mensen dat mindfulness een quick fix is om voor altijd zonder gedachtes door het leven te gaan en elke ochtend met een leeg hoofd op te staan. Niets is minder waar.

Maar waarom zou ik dan wél mindfulness doen?

Mindfulness is een aandachtstraining, waarmee een houding van alertheid wordt getraind. Net zoals je in de sportschool je biceps of buikspieren traint, zo train je met mindfulness je aandacht te vestigen op dit moment en alles wat daarbij hoort: gedachten, emoties, gevoelens, sensaties en zintuiglijke ervaringen door de omgeving.

Wist je dat..

…..een Amerikaans moleculaire bioloog, Jon Kabat-Zinn, in 1979 heeft onderzocht of en hoe zieke mensen baat konden hebben van Mindfulness. Hij was een beoefenaar van vipassana en ontwikkelde een trainingsprogramma, genaamd Mindfulness Based Stress Reduction (MBSR) . Dit trainingsprogramma dat bestaat uit acht weken was onder andere ontwikkeld voor patiënten met chronische pijnklachten die uitbehandeld waren. Hij had het vermoeden dat mindfulness de patiënten zou kunnen helpen om meer inzicht te krijgen in hun pijn, de zorgen en de emoties die ze hadden, en de manier waarop ze met hun klachten omgingen. Inmiddels wordt deze training niet alleen ingezet voor patiënten die in het ziekenhuis liggen, maar ook voor mensen met burn-out klachten en stress. 

Naast MBSR is er ook Mindfulness Based Cognitieve Therapie (MBCT), een training die in 2002 is ontwikkeld in Amerika en gebaseerd is op de principes uit de MBSR, gecombineerd met elementen uit de cognitieve therapie. Ook deze training duurt acht weken met bijeenkomsten van 2,5 uur. De training is ontwikkeld voor mensen met terugkerende depressies, angststoornissen, verslavingsproblemen en persoonlijkheidsproblematiek. Daarnaast wordt de MBCT steeds vaker toegepast bij mensen die psychische problemen ondervinden door bijvoorbeeld kanker, diabetes en Parkinson. 

Mindfulness en de wetenschap

Zowel MBSR als MBCT zijn veelvuldig onderzocht. In 2018 verscheen er een grootschalige meta-analyse, waar de resultaten van 142 studies met in totaal 12.005 deelnemers werd samengevat. Trainingen die gebaseerd zijn op mindfulness (MBI’s) kunnen bij veel aandoeningen behulpzaam zijn. Met name voor mensen met depressie, pijn en verslaving bleken dergelijke trainingen geschikt. Mindfulness is niet alleen effectief gebleken bij verschillende psychiatrische aandoeningen, maar ook bij werknemers en studenten. Het meeste onderzoek naar de effecten van MBI’s is uitgevoerd onder werknemers in stressvolle beroepen, zoals beroepen in de zorg en het onderwijs. Systematische reviews laten zien dat MBSR bij verschillende beroepsgroepen stress, angst en burn-out klachten vermindert. Ook zijn er positieve effecten aangetoond van MBI’s bij mensen met lichamelijke klachten door kanker. In 2019 verscheen er een meta-analyse waarin de resultaten van 29 studies met in totaal 3274 deelnemers werden gebundeld en geanalyseerd. Hieruit bleek dat MBI's leidt tot het verminderen van stress en angstklachten bij kankerpatiënten.

Mindfulness steeds populairder

Door alle positieve resultaten is mindfulness steeds populairder. Buiten de gezondheidszorg wordt het steeds meer en meer toegepast op de werkvloer. Ja dááág, denk je nu wellicht, ik ga écht geen mindfulness op mijn werk doen. Meer dan één miljoen Nederlanders hebben last van burn-out klachten, 36 procent van het werkgerelateerde ziekteverzuim ontstaat door werkstress en drie miljoen Nederlanders geven aan behoefte te hebben aan maatregelen tegen werkstress. Dit blijkt uit de cijfers vanuit de ‘Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden’ uit 2014. Juist in het bedrijfsleven is mindfulness een simpele en praktische tool voor het verbeteren van het welzijn van je werknemers. Het heeft een positieve invloed op de werk-betrokkenheid en de kwaliteit van de uitvoering van de taken.

Nu al beginnen met mindfulness?

Bouw een aantal stopmomenten in je dag in (de wc is hier een uitgelezen plek voor, want hier moeten we allemaal meerdere keren per dag naar toe), neem je mobiel niet mee, ga zitten, sluit je ogen, haal een paar keer bewust adem door je neus en voel hoe het met je gaat. Zonder oordeel uiteraard!

Mindfulness wordt in korte cursussen en workshops gegeven. Interesse? Samgaia helpt je graag om met meer aandacht in elk moment door het leven voort te bewegen.